câu cầu khiến là gì

1. Khái niệm

Câu cầu khiến cho (còn được gọi là câu khẩu lệnh hoặc câu khuyến lệnh) nằm trong loại loại câu phân loại theo đuổi mục tiêu trình bày, sở hữu tín hiệu mẫu mã riêng rẽ nhằm mục tiêu đòi hỏi, nhắc nhở, răn dạy nhủ người nghe nên hoặc là phải thực hiện/không tiến hành một việc gì cơ. Ví dụ:

Bạn đang xem: câu cầu khiến là gì

(1) Tôi cấmanh ko được hút thuốc lá lá.

(2) Không được hút thuốc lá lá.

(3) Tôi đi ra lệnhtất cả quăng quật súng xuống.

(4) Tất cả quăng quật súng xuống.

Xét về những bộ phận tạo thành câu, rất có thể phân chia câu cầu khiến cho trở nên 2 loại: câu cầu khiến cho tường minh (kí hiệu: câu CKTM) và câu cầu khiến cho nguyên vẹn cung cấp (kí hiệu: CKNC).

- Câu cầu khiến cho tường minh là câu cầu khiến cho sở hữu dùng động kể từ cầu khiến cho nhằm tường minh hoá hành động cầu khiến cho (ví dụ 1 sử dụng động kể từ cấm, ví dụ 3 sử dụng động kể từ ra lệnh)

- Câu cầu khiến cho nguyên vẹn cung cấp là câu cầu khiến cho ko dùng động kể từ cầu khiến cho (ví dụ 2, 4).

Một cách thứ hai, rất có thể hiểu: câu CKTM là câu cầu khiến cho ở dạng không thiếu, sở hữu chứa chấp động kể từ cầu khiến cho. Câu CKNC là một trong dạng rút gọn gàng của câu CKTM: công ty ngữ và động kể từ cầu khiến cho bị rút gọn gàng, chỉ từ nội dung cầu khiến cho (ví dụ 2, 4).

Tuy nhiên, ko cần câu nào là dùng động kể từ cầu khiến cho cũng đều là câu CKTM. So sánh ví dụ (1) với những ví dụ bên dưới đây:

(1) Tôi cấmanh ko được hút thuốc lá lá.

(5) Tôi đang được cấmanh ko được hút thuốc lá lá (sao anh vẫn hút).

(6) Tôi đang được cấmanh ấy ko được hút thuốc lá lá.

(7) Anh ấy cấmtôi ko được hút thuốc lá lá.

Cả tứ câu bên trên đều dùng động kể từ cầu khiến cho cấm, tuy nhiên chỉ ở câu (1), động kể từ cấm vừa được dùng để làm biểu thị hành động cấm, bởi vậy, câu (1) là câu CKTM. Các câu (5), (6), (7) tuy vậy sở hữu chứa chấp động kể từ cấm, tuy nhiên ko được dùng để làm biểu thị hành động cấm nhưng mà chỉ nhằm kể lại việc “tôi đang được cấm anh/ anh ấy ko được hút thuốc lá lá” hoặc việc “anh ấy đang được cấm tôi ko được hút thuốc lá lá”. Đó là những câu kể chứ không hề cần câu cầu khiến cho.

Trước trên đây, ở nước ta, câu theo đuổi mục tiêu trình bày nói cộng đồng và câu cầu khiến cho trình bày riêng rẽ mới nhất chỉ được phân tích ở góc nhìn cấu trúc, vô tình trạng tĩnh. Khoảng chục năm lại trên đây (có thể tính kể từ trong thời hạn 1997-1998), bên dưới khả năng chiếu sáng của ngữ dụng học tập (một chuyên nghiệp ngành mới nhất của ngữ điệu học), ví dụ là của lý thuyết hành động ngữ điệu (một lý thuyết được xem như là xương sinh sống của ngữ dụng học tập nhưng mà người thủ xướng và thiết kế là căn nhà triết học tập người Anh J.L. Austin và người dân có công ra mắt vô nước ta là những GS Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Đức Dân), những loại câu theo đuổi mục tiêu trình bày đang được và đang rất được phân tích theo phía mới nhất - phía gắn câu với công dụng xã hội của bọn chúng, cũng tức là gắn câu với thực trạng, mục tiêu, và hiệu suất cao sử dụng. Theo phía cơ, nội dung bài viết này, ham muốn đối chiếu một cơ hội bao quát câu CKTM với câu CKNC ở những góc nhìn sau:

- Khả năng biểu thị những hành động cầu khiến cho.

- Hiệu lực cầu khiến cho.

- Mối mối quan hệ của bọn chúng với luật lệ lịch thiệp.

- Phạm vi dùng.

2. So sánh câu CKTM với câu CKNC

2.1. Về tài năng biểu thị những hành động cầu khiến:

Lý thuyết hành động ngữ điệu mang đến rằng: khi tất cả chúng ta trình bày là tất cả chúng ta hành vi - hành vi vì như thế ngữ điệu, chứ không hề cần vì như thế những hành vi vật lý cơ như: thay cho, cầm, hiểu, cuốc.... Chẳng hạn, khi tao trình bày : tôi van lơn thềthì tao đang được tiến hành hành động thề. Hành vi này được tiến hành bằng phương pháp thổ lộ câu Tôi van lơn thề thốt.

Như vậy, bên dưới góc nhìn của lý thuyết hành động ngữ điệu, rất có thể hiểu câu cầu khiếnlà câu nhưng mà sau thời điểm trình bày câu cơ, người trình bày đang được tiến hành hành động cầu khiến cho.

Song cầu khiếnlà thuật ngữ được sử dùng để làm chỉ cộng đồng toàn bộ những hành động sở hữu cộng đồng mục đích:

SP1 (người nói), ham muốn SP2 (người nghe) tiến hành / ko tiến hành x vô sau này.

Dựa vô số liệu đo đếm, Cửa Hàng chúng tôi thấy giờ Việt sở hữu 32 cụm kể từ sở hữu cộng đồng mục tiêu bên trên nên bọn chúng đều được dùng để làm biểu thị hành động cầu khiến cho. Đó là những động từ: yêu cầu, đi ra mệnh lệnh, hạ mệnh lệnh, mệnh lệnh, thông tư, kiến nghị, đề nghị, hướng dẫn và chỉ định, cắt cử, cần, cấm, nghiêm khắc cấm, buộc, bắt, cấm tiệt, van lơn luật lệ, can, bảo, cử, răn dạy, chào, van lơn, cầu, cầu van lơn, cầu mong chờ, năn nỉ, vật nài nỉ, van xin, khẩn khoản, khẩn khoản vật nài, khẩn khoản van lơn, nhờ. Như vậy, hành động cầu khiến cho là cơ hội gọi cộng đồng, sở hữu tính bao quát, còn từng hành động như: cấm, đi ra mệnh lệnh, yêu thương cầulà những hành động cầu khiến cho ví dụ. Một cơ hội bao quát, nói theo một cách khác câu CKTM và câu CKNC đều được dùng để làm biểu thị hành động cầu khiến cho, tuy nhiên tài năng biểu thị từng hành động cầu khiến cho ví dụ của từng loại câu này lại không giống nhau. Cụ thể:

a) Câu CKTM: tự dùng động kể từ cầu khiến cho nên hành động cầu khiến cho nhưng mà nó biểu thị là hành động cầu khiến cho ví dụ, ko chung quy. Chẳng hạn:

- Câu CKTM chứa chấp động kể từ đi ra mệnh lệnh, biểu thị hành động ra lệnh:

(8) Tôi ra lệnhcho đồng chí cần rút quân tức thì vô tối ni.

- Câu CKTM chứa chấp động kể từ yêu cầu, biểu thị hành động yêu thương cầu:

(9) Yêu cầucác anh mang đến coi giấy tờ luật lệ tài xế.

- Câu CKTM chứa chấp động kể từ khuyên, biểu thị hành động khuyên:

(10) Người già cả hoặc ngược tính, tôi khuyệnmợ nên biết nhịn.

b) Câu CKNC: tự ko dùng động kể từ cầu khiến cho, nên nội dung cầu khiến cho của chính nó đặc biệt chung quy. Ví dụ:

(11) Anh hãy nhằm tôi yên ổn.

Phát ngôn (11) rất có thể biểu thị hành động yêu cầu.

(12) Tôi đòi hỏi anh hãy nhằm tôi yên ổn.

Cũng rất có thể biểu thị hành động van.

(13) Tôi khẩn khoản anh hãy nhằm tôi yên ổn.

Bởi vậy, vô tiếp xúc, ham muốn nhận ra một câu CKNC biểu thị hành động cầu khiến cho ví dụ nào là cần phụ thuộc văn cảnh. Ví dụ:

(14) phẳng một giọng lạnh lẽo lùng, Lan nói:

- Anh hãy kí vô tờ đơn li hôn này mang đến tôi.

Tại ví dụ bên trên, qua quýt ngữ điệu, qua quýt phương thức vạc ngôn “lạnh lùng” của những người trình bày, tao rất có thể hiểu vạc ngôn của anh hùng Lan biểu thị hành động yêu cầu.

(15) Bác Hải vỗ vai Hương ôn tồn bảo:

- Cháu nên dứt quan hệ này chuồn kẻo bên phía ngoài người tao dị nghị.

Dựa vô văn cảnh, cơ hội trình bày “ôn tồn” rất có thể hiểu vạc ngôn của chưng Hải biểu thị hành động khuyên.

2.2. Về hiệu lực thực thi ngữ vi của câu CKTM và câu CKNC

Hiệu lực ngữ vi, một cơ hội đơn giản và giản dị, rất có thể hiểu là hiệu lực thực thi của hành động ngữ điệu nhưng mà vạc ngôn chứa chấp nó biểu thị.

Thực tế tham khảo đã cho chúng ta biết, câu CKTM sở hữu hiệu lực thực thi cầu khiến cho ví dụ rộng lớn, rõ rệt rộng lớn câu CKNC vì như thế bọn chúng dùng những động kể từ cầu khiến cho. Các động kể từ này, tự động thân thuộc đang được tường minh hiệu lực thực thi cầu khiến cho nhưng mà bọn chúng biểu thị. So sánh:

(16) Tôi ra lệnhcho những đồng chí cần tiến quân tức thì vô tối ni.

(16’) Các đồng chí cần tiến quân tức thì vô tối ni.

Xem thêm: lời chúc sinh nhật mẹ ngắn gọn

Cả câu (16) và (16’) đều phải có hiệu lực thực thi “ra lệnh”, tuy nhiên hiệu lực thực thi cơ ở (16) rõ rệt rộng lớn, ví dụ rộng lớn vì như thế nó sở hữu chứa chấp động kể từ “ra lệnh”.

2.3. Câu CKTM và câu CKNC vô quan hệ với luật lệ lịch sự

Phần này, Cửa Hàng chúng tôi tiếp tục áp dụng lý thuyết lịch thiệp (do những người sáng tác R. Lakoff, P.. Brown, S. Levinson xây dựng) nhằm kiểm tra, Reviews tính lịch sự/ ko lịch thiệp của câu CKTM và câu CKNC.

Câu CKTM và câu CKNC đều nhắm đến mục tiêu yêu cầu. SP1 đòi hỏi SP2 thực hiện/ ko tiến hành một việc gì cơ theo đuổi ý của tớ. Điều cơ khiến cho SP2 không được tự do thoải mái, vì như thế bị tổn thất tự tại, vì như thế bị SP1 áp bịa đặt. Theo Lakoff, luật lệ lịch thiệp, đòi hỏi người tao cần “lịch sự vô giao phó tiếp”, ví dụ, phải:

- Không thúc ép, ko áp bịa đặt.

- Để ngỏ sự lựa lựa chọn.

- Làm cho những người rỉ tai với bản thân cảm nhận thấy tự do thoải mái.

Đối chiếu với những quy tắc của luật lệ lịch thiệp nhưng mà Lakoff đưa ra thì cả câu CKTM lộn câu CKNC đều vi phạm những quy tắc bên trên. Tuy nhiên cường độ vi phạm của từng loại câu sở hữu không giống nhau. Cụ thể:

2.3.1. Câu CKTM:

Như đang được trình bày, về cấu trúc, câu CKTM không giống câu CKNC ở chỗ: vô câu CKTM, hành động cầu khiến cho được tường minh hoá, ví dụ hoá vì như thế một trong những động kể từ cầu khiến cho như: yêu cầu, đi ra mệnh lệnh, cấm, bắt, khẩn khoản...Các động kể từ này xuất hiện tích đặc biệt và mặt mày xấu đi. Mặt tích đặc biệt, nó đáp ứng được xem rõ rệt, sáng tỏ của hành động đòi hỏi vô toàn cảnh tiếp xúc vì như thế văn bạn dạng - đơn kể từ vô phong thái hành chủ yếu công vụ, hoặc trong những cuộc họp hành mang ý nghĩa nghi ngại lễ. Mặt chi tiêu cực: câu CKTM tự tường minh hành động cầu khiến cho vì như thế một trong những động kể từ cầu khiến cho nên đang được vi phạm cách thức của luật lệ lịch thiệp. Cụ thể:

- Việc dùng một trong những động kể từ cầu khiến cho như: yêu cầu, đi ra mệnh lệnh, lênh, yêu cầu, cấm, bắt...khiến mang đến câu CKTM sở hữu tính áp bịa đặt, dồn nén cao hơn nữa đối với câu CKNC. Kết ngược là SP2 cảm nhận thấy ko tự tại, tự do thoải mái. So sánh:

(17) Tôi cấmcô ko được trình bày lại vấn đề đó với bà cụ.

(17’) Cô ko được trình bày lại điều này với bà cụ.

- Sự tường minh những động kể từ cầu khiến cho ẩn chứa sự đe doạ sĩ diện của tất cả SP1 và SP2.

Theo Brown và Levinson, sĩ diện của từng người dân có 2 mặt: sĩ diện âm tính và sĩ diện dương tính. Thể diện âm tính là mong ước được song lập hành vi theo đuổi ý ham muốn của tớ, không trở nên ai can thiệp. Thể diện dương tính là ý ham muốn được người không giống ưa mến, nghiền thưởng, tôn vinh, tôn trọng.

Như vậy, đối với câu CKNC, câu CKTM đang được đe doạ cho tới sĩ diện âm tính của SP2 vì như thế nó đang được khiến cho SP2 bị thúc ép, áp bịa đặt, ko được tự tại hành vi. Còn với SP1, khi tiến hành một trong những hành động cầu khiến cho, nếu như cần tường minh nội dung cầu khiến cho vì như thế những động từ: van, van lơn, nhờ, năn nỉ...thì tức là SP1 đang được phải kê bản thân vô hiện tượng nhìn ngóng lòng đảm bảo chất lượng, sự thông cảm của SP2, điều này cũng tức là SP1 tự động thể hiện những thiếu hụt sót, những khu vực yếu đuối của tớ. Như vậy, dùng câu CKTM thì sĩ diện dương tính của SP1 bị hạ thấp rộng lớn đối với câu CKNC. So sánh:

(18) Nhà tôi đương buốt... Xinông làm phước nới rộng lớn nút thừng đi ra mang đến. (Ngô Tất Tố)

(18’) Nhà tôi đương buốt... Ông làm phước nới rộng lớn nút thừng đi ra mang đến.

(19) Cháu còn bé bỏng, trót ngớ ngẩn, vanông ân xá mang đến con cháu phen này.

(19’) Cháu còn bé bỏng, trót ngớ ngẩn, ông ân xá mang đến con cháu phen này.

2.3.2. Câu CKNC

Như đang được trình bày, câu CKNC cũng có thể có mục tiêu là cầu khiến cho. Do này cũng ẩn chứa tính thúc ép, áp bịa đặt so với SP2 - nên nó cũng vi phạm cách thức của luật lệ lịch thiệp. Tuy nhiên, đối với câu CKTM thì câu CKNC vẫn sẽ là tế nhị rộng lớn, bởi vì nó ko thẳng dùng những động kể từ cầu khiến cho. Việc ko thẳng dùng những động kể từ cầu khiến cho tiếp tục thực hiện tôn sĩ diện của SP1 và SP2. Cụ thể:

- SP1 tiếp tục không trở nên rớt vào hiện tượng hoặc là phải trầm trồ “cứng rắn”, nhất quyết - khi tiến hành những hành động sở hữu tính áp bịa đặt cao như: ra mệnh lệnh, cấm, đòi hỏi, mệnh lệnh...- hoặc là phải tự động hạ bản thân quá nhận sự yếu đuối xoàng của tớ khi tiến hành những hành động như: nhờ, van lơn, vật nài, khẩn khoản...cũng vì vậy nhưng mà sĩ diện dương tính – tính thể diện của anh ấy tao không nhiều bị xúc phạm rộng lớn.

- Với SP2, nằm trong tiêu thụ hành động cầu khiến cho, tuy nhiên nếu như hành động này được miêu tả vì như thế câu CKNC thì SP2 tiếp tục cảm nhận thấy tự do thoải mái rộng lớn, không nhiều bị áp bịa đặt, dồn nén rộng lớn và vì vậy nhưng mà anh tao cảm nhận thấy sĩ diện âm tính - quả đât tự tại của anh ấy tao không nhiều bị xúc phạm rộng lớn. Ví dụ:

(20) Ngày mai, yêu cầuchị cho tới chính giờ.

(20’) Ngày mai, chị cho tới chính giờ nhé.

Sự phân tách bên trên đã cho chúng ta biết, đối với câu CKNC, câu CKTM ẩn chứa tính áp bịa đặt cao hơn nữa, đe doạ sĩ diện của SP1 và SP2 nhiều hơn nữa. Do cơ, khi dùng bọn chúng, SP1 thông thường cần kiểm soát và điều chỉnh tính lịch thiệp của bọn chúng vì như thế một trong những cơ hội như: xưng hô (xưng khiêm, hô tôn), dùng hành động thay thế ( xin lỗi, van lơn luật lệ, thực hiện ơn), dùng nguyên tố vuốt ve sầu nhằm mục tiêu thực hiện mang đến SP2 đồng ý mong ước của SP1 (Đề nghị siêu mẫu trình bày khẽ thôi), dùng những đái kể từ biểu thị sắc thái tình thân của SP1 so với SP2 ( nhé, với, ạ), dùng những kể từ cường độ đang trở thành quy ước, nghi tiết vô giờ Việt ( hân hạnh, thiết ân xá, kính, trân trọng, trở nên thực...)

2.4. Phạm vi dùng của câu CKTM và câu CKNC

2.4.1 Câu CKTM

CKTM biểu thị một cơ hội rõ rệt, tường minh một hành động cầu khiến cho ví dụ nên nó thông thường được dùng trong những tình huống sau:

- Sử dụng trong những biểu, bảng bịa đặt điểm công nằm trong. Ví dụ:

(21) Cấmhọp chợ ở trên đây.

(22) Yêu cầuđi nhẹ nhàng, trình bày khẽ.

- Sử dụng trong mỗi văn bạn dạng, đơn kể từ đem phong thái hành chủ yếu, công vụ yên cầu tinh ranh sáng sủa rõ rệt và sáng tỏ. Ví dụ:

(23) Lớp Cao học tập Văn 8 Cửa Hàng chúng tôi đề nghịphòng Quản lí khoa học tập kéo dãn dài thời hạn bảo về luận văn cho tới mon 12.

(24) Tập thể lớp 12A trân trọng kính mờithầy Nguyễn Văn X cho tới dự buổi liên hoan của lớp.

Câu CKTM cũng thông thường được dùng trong những cuộc họp hành, mít tinh ranh, vô văn phòng, trong mỗi cuộc thương lượng thân thuộc nhị mặt mày hội thoại... Ví dụ:

(25) Người Hoa Kì Cửa Hàng chúng tôi yêu cầucác ngài sử dụng khoản chi phí cơ vô việc làm bình lăm le mang đến hiệu quả.

(26) Đề nghịbác Lượng trình diễn kĩ tăng chút nữa.

Trong thực trạng ko mang ý nghĩa nghi tiết, người tao thông thường không nhiều dùng câu CKTM tuy nhiên khi cần thiết thể hiện nay rõ rệt, ví dụ nguyện vọng đòi hỏi thì người tao dùng câu CKTM. Ví dụ:

(27) Tôi yêu cầucác chị ko vứt rác rưởi bừa kho bãi.

(28) Xin phépcô mang đến tôi chất vấn một câu thôi.

2.4.2. Câu CKNC

Câu CKNC thông thường được dùng vô thực trạng tiếp xúc ko mang ý nghĩa nghi tiết, vô sinh hoạt từng ngày vì:

- Trong tiếp xúc sinh hoạt, khắp cơ thể đòi hỏi và người được đòi hỏi ko cần lúc nào muốn làm tường minh ví dụ nội dung cầu khiến cho vì như thế những động kể từ cầu khiến cho, chúng ta ham muốn khiến cho thực trạng tiếp xúc tự động trình bày lên.

- Câu CKNC ko mang ý nghĩa sang trọng, tính nghi tiết nhưng mà mang ý nghĩa đương nhiên, thân thương, thân thiết.

Bởi vậy, dùng câu CKNC vô sinh hoạt tiếp tục thực hiện tăng hiệu suất cao tiếp xúc. Nhưng ngược lại, nếu như dùng nó vô thực trạng yên cầu tính sang trọng, nghi tiết thì sẽ không còn tương thích.

Như vậy, câu CKTM và CKNC đều được dùng để làm tiến hành hành động cầu khiến cho tuy nhiên từng loại câu lại sở hữu những điểm sáng riêng rẽ về cấu trúc, hiệu lực thực thi cầu khiến cho, tài năng đáp ứng nhu cầu những cách thức của luật lệ lịch thiệp, thực trạng phần mềm. Do cơ, cần thiết nắm rõ điểm sáng của từng loại nhằm dùng bọn chúng sao mang đến chính phong thái, chính văn cảnh, chính mục tiêu nhằm đạt được hiệu suất cao tiếp xúc mong ước.

________________

Tài liệu tham ô khảo

1. Brown P.., and Levinson S, Politeness: Some inversals in language usage studies in interactional, 1987.

Xem thêm: hình xăm kỳ lân xuống núi

2. Đỗ Hữu Châu - Đại cương ngữ điệu học, Tập nhị, Ngữ dụng học tập, Nhà Xuất bạn dạng Giáo dục đào tạo.

3. Hoàng Phê (chủ biên) - Từ điển giờ Việt, Trung tâm tự điển ngữ điệu, Hà Nội Thủ Đô - nước ta, 1992.

4. Nguyễn Đức Dân - Ngữ dụng học, Tập I, Nhà Xuất bạn dạng Giáo dục đào tạo, 1998.

Nguồn: Ngôn ngữ & Đời sinh sống,số 5 (127), 2006